Prisma D'Kris als Chance an donkelen Zäiten?

D'Corona-Kris bestëmmt de Moment eist Liewen an verännert d'Welt op eng Aart a Weis, déi ee sech virun e puer Joer nach net konnt virstellen. Och wann et an der Popkultur eng Konjunktur vun dystopeschen Zukunftsszenarie gouf, sou gouf dësen Zenario esou awer nach net imaginéiert. Op der anerer Säit ass et awer interessant, datt et kaum nach Utopien ze gi schéint. Zukunft schéint eppes ze sinn, wat just nach pessimistesch dierf geduecht ginn. Klima-Kris, Wirtschafts-Kris, sozial Krise bestëmmen eist Bild vun der Zukunft. Eng Zukunft déi de Moment net just laangfristeg, mee och mëttelfristeg net ze plangen ass. An där Hisiicht ass et vläicht e gudde Moment fir eng Kéier iwwer Kris an Zukunft nozedenken an ze versichen e positiivt Bild ze zeechnen. Nom Motto: Wat ee sech net virstelle kann, kann een och ni realiséieren. Ass et deemno Zäit fir e "moralesche Fortschrëtt an donkelen Zeiten", wéi de Markus Gabriel an engem rezent publizéierte Buch schreift?

Gilles Retter / cbi

Kann eng Kris och eng Chance sinn?
Kann eng Kris och eng Chance sinn? Foto: Bigstock / 1STunningArt

Mir sinn de Moment an enger Kris. A wat fir enger ass awer nach net ganz kloer. Eng ekonomesch, eng sanitär, eng System-Kris, eng Kris vun der liberaler Demokratie, oder just eng Corona-Kris? Kënnt net och nach eng Finanzkris? Wat huet et mat der Virstellung vu Kris op sech?

Ass et eist erklären Zil dës Kris oder Krisen ze iwwerwannen, fir datt dono nees alles kann esou lafen, wéi virdrun? Kann eng Krise net och eng Chance sinn, fir sech als Mënschheet ze verbesseren? Eng Chance fir e moralesche Fortschrëtt?

An déi Richtung denkt op jiddwer Fall de Markus Gabriel, e jonke Professer a Philosoph aus Bonn. E puer vu sengen Iddi sollen an dësem Prisma beliicht ginn.

Ass "Kris" ëmmer negativ?

Fir d'éischt awer klassesch philosophesch d'Geenealogie vum Begrëff "Kris": Deen huet säin Originn am algriicheschen "krisis" (κρίσις), woumadder ursprénglech den decisive Moment vun engem gesondheetlechen Zoustand gemengt war, dee sech op eemol zum besseren oder schlechtere verännert huet.

Am Griichesche war Kris deemno dee Moment, wou ee bei enger Behandlung huet missten eng Decisioun huelen. Eng Decisioun, déi en Zoustand vun engem Patient konnt dramatesch verbesseren oder verschlechteren.

Haut gëtt mat Kris awer virun allem eng negativ Entwécklung betount. Bei der Flüchtlingskris oder der Finanzkris, déi déi lescht Joren an der Aktualitéit waren, gëtt virun allem d'Zäsur, mat deem wat war, an déi negativ Konsequenze fir eis Gesellschaft, ervirgehuewen.

Am Ufank war en Optimismus do

Am Markus Gabriel sengem neie Buch " moralischer Fortschritt in dunkelen Zeiten: Universale Werte für das 21. Jahrhundert " heescht et elo awer "Eine Krise ist immer auch ein Denklabor. Die Corona-Krise macht uns klarer als zuvor, wer wir sind, und eröffnet Spielräume für neuartige Entscheidungen darüber, wer wir sein wollen. Die Gegenwart einer Krise geht immer mit einer neuen Zukunft schwanger."

Dat kléngt an dësem Moment natierlech immens optimistesch, erënnert och vläicht un den Ufanksoptimismus wärend dem Lockdown, wou ee sech nach iwwer eng Entschleunigung an en Zeréckfanne vun de richtege Wäerter gefreet huet.

Haut ass dësen Excitement ronderëm d' Erliewe vun enger Ausnamesituatioun schonn nees eriwwer. Bliwwen ass d'Gefill vun Angscht, Muechtlosegkeet an d'Erkenntnis, datt de Retour zur Normalitéit nach op sech waarde léist. Eng Normalitéit, déi eventuell och guer net méi zeréckzewënschen ass?

Eng letal Weltwuerdnung

Dem Gabriel seng Kritik setzt hei un, an deem e pathetesch seet, datt d'Weltuerdnung, wéi mir se kannt hu viru Corona, net normal war, mee vill méi letal war. Dat heescht eis Weltuerdnung war an ass doduerch gekennzeechent, datt mer eist Habitat zerstéieren, Stéchwuert Klima-Katastrophe.

Dobäi kënnt, datt d'Produktiounsketten, mat deem eise Wuelstand an eise räiche westleche Länner zesummenhänkt, doduerch entsteet, datt Mënschen an anere Regioune vun der Welt ausgebeut ginn, a massiv zu Schued kommen. Mir bezuelen z.B. kee Mindestloun am Bangladesch a China, wou Saache fir eis produzéiert ginn.

Och hei an Europa hu mer gesinn, datt do, wou Leit wéi Véi gehale ginn, fir a Fleeschbetriber oder als Erntehelfer, fir en Apel an a Stéck Brout ze schaffen, mer et kaum fäerdeg bréngen, fir mënschewierdeg Zoustänn ze suergen. An hei geet et ëm eis Grondversuergung u Liewensmëttel. D.h.: mat letalen, oder op Lëtzebuergesch "déidlechen" Zoustänn ass gemengt, datt Mënschen stierwen, fir datt mir am Wuelstand kënne liewen.

Verännerunge si méiglech

Et ass net ze leegnen, datt de System, wéi en de Moment ass, fatal Konsequenze mat sech bréngt: d'Ausbeutung vun der Natur, d'Ausbeute vun de Mënsche wäit ewech, d'Ausnotze vun de Mënschen hei am Land, duerch een op Konkurrenz an Gewënnmaximéierung getrimmte Wirtschaftssystem.

Ass dësen System elo alternativlos? Quasi déi beschte méiglech Welt, déi duerch d'Beschafenheet vum Mënsch, als egoistesch, kuerzsiichteg an profitorientéiert Wiesen, einfach net anescht geduecht ka ginn? Ëmmerhin erlaabt eis de System wéi e war, sou laang mer ob der richteger Platz gebuer goufen, en ni genannten Ausliewe vu Fräiheeten: Reese bis an de Weltall, Iessen a Drénken no Loscht a Laun, Verschwenden a Consomméieren ouni Sënn a schlecht Gewëssen.

D'Corona-Kris huet gewisen, datt Verännerunge méiglech sinn, déi mer net fir méiglech gehal hätten. Mat dem etheschen Argument: eng Iwwerlaaschtung am Gesondheetswiesen ze verhënneren, goufe massiv Fräiheetsrechter ageschränkt. Vun engem moralesche Standpunkt aus, kann ee soen, datt probéiert ginn ass dat Richtegt ze maachen, ekonomesch Interesse sinn ouni laang ze zécken an den Hannergrond getrueden a mam Prinzip "Gesondheet vun vulnerabele Mënschen ze schützen" gouf, mam Peter Sloterdijk senge Wieder, ee "sanitäre Staatsstreich" ugeuerdent. Dat kléngt negativ, gëtt awer vum Sloterdijk selwer éischter positiv gedéit: Den demokratesche Staat, gläichsam als feelerbehafte Biergervertriedung, deen eng éischte Kéier wirtschaftlech Interesse hannen ustellt, fir seng Bierger ze schützen.

Kann een Corona-Kris deemno och als Startschoss gesinn, fir iwwer dat richtegt Handelen am Allgemengen nozedenken? Diskussioun iwwer eng gerecht Bezuelung vun essentielle Beruffer, deiten an déi Richtung. Oder d' Afrostellung vun eiser liberaler Liewensweis: iwwerméisseg Reesen, Globaliséierung als Bedéngung fir d'Ausbreedung vun der Pandemie, wier e weidert Beispill. Ob der anerer Säit d'Erkenntnis, datt sécher gegleefte Fräiheete méi fragil sinn, wéi geduecht, Stéchwuert: Grenzkontrollen a Schengenraum.

Naturwëssenschaften hu keng moralesch Äntwerten

Interessant bei dëser Kris ass och d'Fokusséierung op eenzel Wëssenschaftsdisziplinen als Heilsbréngen an enger verzweiwelter Lag. Besonnesch an enger Ufankszäit ware Wëssenschaftler aus dem Beräich vun der Medezin, en wichtegen Entscheedungsfaktor fir d'Politik. Eppes, wat een duerchaus als Fortschrëtt kann déiten, wann ee bedenkt, datt de Wëssenschaftler beim Klimawandel nëmme wéineg Gehéier geschenkt gëtt.

Op där anerer Säit ass et wichteg ze verstoen, datt d'Naturwëssenschaft als eenzel Disziplin, wéi d'Immunologie oder Statistik, net eleng kann doriwwer informéieren, wat an dem een oder aneren Zenario muss oder soll gemaach ginn. Hei missten och aner Disziplinnen, notamment Geeschteswëssenschaftler zu Rot gezu ginn, wéi z.B. d'Philosophen, d'Soziologen an d'Ethiker, déi hei vläicht méi en breede Bléck kennen opmaachen, z:B. mat der Fro, wat et fir eng Gesellschaft bedeit "Social distancing" iwwer laang Zäit ze bedreiwen.

Wat et bedeit, all Dag d'Covid-Zuelen, praktesch als politeschen Handlungsbarometer ze publizéieren? Oder d'Fro, wat d' Digitaliséierung, den Homeschooling an Homeoffice, mat dem Eenzelen ustellt, wann doheem net méi doheem ass, mee gläichzäiteg och Büro a Versammlungsraum? Féiert dat net zu enger; an hei nees en Begrëff vum Gabriel, "Coronialiséierung" vun eiser Liewenswelt? Als enger Duerchdréngung a Vermëschung vu Privatsphär an Aarbecht. Enger Omnipresenz vum Virus? Wou den Nächsten net méi als Matmënsch, mee just nach als potentiell Bedreeung, als Iwwerdroer vu Krankheet an Dout begraff gëtt.

Nei Weeër goen

De klengen Exkurs fir ze soen, datt d'Naturwëssenschaften, d'empiresch Daten eleng nach net soen, wéi een handele soll a muss a bestëmmte Situatiounen. Och hei kéint et als Fortschrëtt gedeit ginn, dass d'ëffentlech Debatten iwwer d'wëssenschaftlech Resultater ronderëm Corona däitlech gemaach hunn, datt wëssenschaftlech Fuerschung keng endgülteg Wouerechte produzéiere kann, an nach manner Resultater ervirbréngt, déi onmëttelbar handlungsinititéierend sinn.

Eng Kris kann deemno, esou wéi an senger ursprénglecher Bedeitung vum Begrëff, e Punkt sinn, fir sech ze entscheeden. Mir kënnen eis als Mënschen entscheeden nei Weeër ze woen, nei Weeër ze denken. Nom Duerchbrieche vun Infektionskette quasi och Produktiounsketten, a systemesch Ketten ze duerchbriechen. Sech als Gesellschaft nei opzestellen an eis moralesch an ethesch Widderspréch probéieren opzeléisen. Vläicht och einfach just de Courage hunn Zukunft als Utopie an net just als Dystopie ze denken.

An der Mediathéik:

Prisma / / Gilles Retter
Lauschteren

Méi zum Thema

Thomas Koenig
Prisma

Mir all si vum Coronavirus betraff a wann elo geschwënn en Impfstoff do ass, wéi gi mer dann domat ëm? Brauche mer bei Pandemien eng Impfflicht? Oder ass dat en No-Go?

Bleift Gesond

Bleift gesond - Dës zwee Wierder sinn an de leschte Méint scho quasi zu enger neier Abschiedsformel ginn. Mee vu wéi enger Gesondheet schwätze mer iwwerhaapt hei? Just vun der kierperlecher?

Net verpassen

  • Offre d'emploi: Programmchef/fin

    radio 100,7

    Den Etablissement de Radiodiffusion Socioculturelle, deen de radio 100,7 bedreift, sicht en/eng neie/nei Programmchef/fin mat engem Aarbechtsvertrag op onbestëmmten Dauer (CDI) fir 40 Stonnen d'Woch.

Programm

Dossieren

  • CinÉast 2021

    Et ass déi véierzéngt Editioun vum CinÉast Filmfestival. Vum 7. bis de 24. Oktober ginn Featuren a Kuerzfilmer aus Länner aus Mëttel- an Osteuropa gewisen. Siwe Filmer sinn an der Kompetitioun.

  • Bundestagswal 2021

    Däitschland wielt de Samschdeg, 26. September en neie Bundestag. Wat sinn d'Enjeuen, wie gëtt Kanzler oder Kanzlerin, wéi verleeft d'Wahlkampagne. An eisem Dossier zum Theema Bundestagswal gidd Dir alles gewuer.

Iwwert eis

De radio 100,7 ass deen eenzegen ëffentlech-rechtleche Radio zu Lëtzebuerg. E proposéiert Programmer op Lëtzebuergesch mat engem Fokus op Informatioun, Kultur, Divertissement a mat Akzent op d’klassesch Musek.

Weider liesen